‘Waarom is niemand hier eerder op gekomen?’

Woonlandschap

Midden jaren negentig onderzocht Bureau B+B nieuwe strategieën voor woongebieden aan de rand van steden of dorpen. Als reactie op de inwisselbare vormentaal waarmee veel uitbreidingswijken over het landschap werden uitgerold, ontwikkelde het bureau een aanpak waarbij het de differentiatie van het Hollandse cultuurlandschap inzette als wapen tegen vervlakking. Het bestaande landschap werd opgevat als een structuur ter bewerking. Door elementen uit de bestaande landschappelijke ondergrond uit te vergroten en te combineren met nieuwe ruimtelijke elementen ontstond een nieuw occupatiepatroon. Stedenbouw werd gezien als middel om het bestaande landschap te versterken, in plaats van te kannibaliseren.

Baanbrekend
De heldere concepten en de aantrekkelijke zwart-wit ontwerptekeningen maakten dat het bureau met zijn woonlandschappen veel aandacht kreeg in de binnen- en buitenlandse vakbladen. De schijnbare eenvoud van de ontwerpen deed een auteur in het tijdschrift Topos in 1997 verzuchten: ‘This working procedure proposed by B+B is so simple that you ask yourself why nobody thought of it before.’ Ook het ministerie van vrom was van de gebiedsspecifieke aanpak gecharmeerd en vroeg Bureau B+B in datzelfde jaar een ‘Voorbeeldenboek Stadsen Dorpsranden’ samen te stellen.

Ruskenveen
De drie meest representatieve ontwerpen voor woonlandschappen van het bureau uit deze periode zijn: Ruskenveen in Hoogkerk (1995), Hemmeseiland in Zaanstad (1995) en De Nielt in Cuijk (1997). Ruskenveen was de laatste rafelrand waar het Groningse Hoogkerk kon uitbreiden. Het gebied was als een lappendeken, willekeurig ingevuld met sportterreinen, volkstuinen en vloeivelden van de aanwezige suikerindustrie. Ruskenveen werd opgevat als een van de ogenschijnlijk toevallige onderdelen in deze stadsrandzone. Een hoge dijk omrandde de wijk, die verkaveld was in vijf strips opgebouwd uit vijftig meter diepe kavels. Een hiërarchische wegenstructuur ontbrak, de kavelgrootte structureerde de wijk. Elke woning kreeg een wisselende plek op de kavel, waarmee de wijk de sfeer van een volkstuinencomplex kreeg. In plaats van aparte parken werden enkele kavels opengelaten als speelplek.

Hemmes
Het ontwerp voor het woonlandschap Hemmes in de gemeente Zaanstad bood een inventieve oplossing voor de bouw van 300 woningen op dit zwaar vervuilde bedrijveneiland. Ook dit plan accepteerde het bestaande landschap: in plaats van de vervuilde grond te ruimen en opnieuw op te spuiten, wat overigens ook te duur zou zijn, werden alle woningen op lange pieren ontworpen. De pieren sloten goed aan bij de sfeer van het water en de lichte houten woningen refereerden aan de typerende houtbouw in de Zaanstreek. De ruimte tussen de pieren werd, afhankelijk van de noodzaak en wijze van saneren, gevormd door drassig weiland, rietland, moerasland, of in het geval van zeer ernstige vervuiling: water.

De Nielt
Voor het nieuw te maken wooneiland De Nielt bij Cuijk was de opdracht een nieuwe wijk van 500 woningen in de meest duurzame configuratie. De gevraagde dichtheid van veertig woningen per hectare verdeelde Bureau B+B ongelijkmatig over het eiland, met als inspiratiebron het Italiaanse Isola Bella. De kleinere woningtypen werden geclusterd in vijf compacte huizengroepen, die als kleine dorpjes aan het water lagen. De rest van het eiland werd door een netwerk van halfverharde paden onderverdeeld in kavels, waarvan er niet één gelijk is aan de ander. Hierop kwamen meer dan honderd villa’s en dubbele woonhuizen omringd door een grote tuin, zodat een maximale doorlaatbaarheid van het hemelwater bereikt zou worden.

Nooit uitgevoerd
De sterke concepten van de woonlandschappen, waarmee het bureau duidelijk vooropliep, haalden het stadium van uitvoering niet. De woningmarkt was er nog niet aan toe en binnen het bureau ontbrak het aan ervaring op stedenbouwkundig detailniveau. In Ruskenveen waren de kavels te groot voor de beoogde woningbouwcategorie en in Cuijk is een gangbaarder, en dus meer inwisselbaar plan uitgevoerd.

  • Locatie: Nederland
Woonlandschap

In Hemmes all of the residential units were designed on long piers.

Woonlandschap

Residential island De Nielt

Woonlandschap

In Ruskenveen the area was parcelled out into five 50-m-deep strips